Soms heb je een gesprek dat je aan het denken zet. Zo’n gesprek dat je een nieuw inzicht of een andere mening geeft of juist je mening bevestigt.

Een goed gesprek over de kinderopvangtoeslagaffaire

Afgelopen week was ik in gesprek met een inwoner over de kinderopvangtoeslagaffaire. Het ging specifiek over de vraag of we als gemeente ook kwetsbaar zijn voor de valkuilen van het toeslagenstelsel. 
Ook als gemeente zijn we verantwoordelijk voor meerdere toeslagen en regelingen. Zijn we ons daarbij voldoende bewust van die valkuilen? Dit gesprek bevestigde mijn mening hoe ingewikkeld het systeem van toeslagen is geworden.

Het systeem

Iedereen heeft recht op een fatsoenlijk bestaan. Iedereen moet mee kunnen doen in de samenleving. Zonder extra financiële ondersteuning is dat voor veel mensen niet mogelijk. Voor hen is er vaak een gewikkeld  netwerk van toeslagen. Er is inmiddels een heel systeem gebouwd om te controleren of iemand recht heeft op een toeslag of regeling. Terecht, maar regelmatig lijkt het juridische aspect de sociale waarde van de wet, 'iedereen doet mee', in de weg te staan. Geen recht op een toeslag kan er juist voor zorgen dat iemand nog verder in de financiële problemen komt. Zijn we door de angst op misbruik niet te rigide geworden in ons controlesysteem? En dan heb ik het nog niet over hoeveel tijd en geld dit de gemeenschap kost.

Doen we het goede?

Het aantal toeslagen neemt nog steeds toe. Dat is voor mij een signaal dat we onze basis voor een fatsoenlijk bestaan niet op orde hebben. Hoe kan het dat een gezin met een bijstandsuitkering niet meer in staat is om de kosten voor de dagelijkse levensbehoeften te betalen? En al helemaal niet om iets extra’s te kunnen doen. Voor de duidelijkheid; ik sta vooraan als het gaat om financiële ondersteuning daar waar het nodig is, en blijf altijd kritisch als een jurist zegt dat iets niet kan waar ik vind dat het wel nodig is.

Kan het anders?

Het ingewikkelde controlesysteem maakt het voor inwoners moeilijk om te begrijpen waar ze recht op hebben. Ik snap ondertussen best dat inwoners steeds huiveriger worden om een toeslag aan te vragen. Tegelijk krijgen mensen het juist daardoor financieel nog moeilijker. Wordt het niet eens tijd om serieus na te denken over een ander systeem dan het toeslagen systeem? Of over het afschaffen van alle toeslagen en over te gaan tot een vorm van een basisinkomen, zodat iedere Nederlander gegarandeerd is van een fatsoenlijk bestaan?

Hoe zouden we dit kunnen doen?

Ik ben al langer fan van Rutger Bregman met zijn theorie over een basisinkomen als middel voor armoedebestrijding en aanjagen van nieuwe economische activiteit. Wat mij betreft de hoogste tijd om daar eens met deskundigen en de landelijke politiek een goed gesprek over te hebben.'